KỶ NIỆM 235 NĂM NGÀY GIỖ ĐẠI DANH Y HẢI THƯỢNG LÃN ÔNG LÊ HỮU TRÁC (15 THÁNG GIÊNG NĂM BÍNH NGỌ)

Nhân kỷ niệm 235 năm ngày giỗ Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác (15 tháng Giêng năm Bính Ngọ), Hội Đông y Việt Nam thành kính tưởng nhớ và tri ân bậc thầy của nền y học cổ truyền dân tộc – người đã dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp cứu người, để lại di sản đồ sộ cả về y thuật lẫn y đức, xứng danh Danh nhân văn hóa của dân tộc và của nhân loại.

1. Thân thế và con đường đến với y đạo

Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác sinh năm 1721 tại làng Liêu Xá, huyện Đường Hào, phủ Thượng Hồng, trấn Hải Dương (nay thuộc tỉnh Hưng Yên), trong một gia đình khoa bảng. Ông từng theo nghiệp võ và có thời gian tham gia quân ngũ. Tuy nhiên, biến cố gia đình – đặc biệt là cái chết của người anh trai vì bệnh tật – đã trở thành bước ngoặt lớn, thôi thúc ông chuyên tâm học y để cứu người.

                       Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác

Ông rời chốn quan trường, về sống ẩn dật tại Hương Sơn (Hà Tĩnh), lấy hiệu “Hải Thượng Lãn Ông” (Ông già lười ở đất Hải Thượng) để thể hiện chí hướng thanh cao, xa rời danh lợi, toàn tâm toàn ý với y đạo. Suốt hơn 40 năm, ông miệt mài nghiên cứu, hành nghề và trước tác, đặt nền tảng vững chắc cho nền Đông y Việt Nam.

2. Sự nghiệp y học vĩ đại và bộ “Hải Thượng y tông tâm lĩnh”

Di sản đồ sộ nhất của Đại danh y là bộ sách “Hải Thượng y tông tâm lĩnh” gồm 66 quyển, hệ thống hóa toàn diện lý luận và thực hành y học cổ truyền. Đây được xem là bách khoa thư của nền Đông y Việt Nam thế kỷ XVIII.

Tác phẩm không chỉ kế thừa tinh hoa y học phương Đông mà còn phát triển, bổ sung nhiều kinh nghiệm thực tiễn phù hợp với thể trạng, khí hậu và bệnh tật của người Việt. Ông đề cao nguyên tắc: Biện chứng luận trị; Lấy phòng bệnh làm trọng; Điều hòa âm dương, khí huyết; Cá thể hóa điều trị

Đặc biệt, ông chú trọng đến việc kết hợp lý luận với thực tiễn lâm sàng, phản đối lối học thuộc kinh điển một cách máy móc. Ông từng khẳng định: “Làm thuốc là nhân thuật, cốt ở cứu người”. Không chỉ là nhà lý luận y học, Hải Thượng Lãn Ông còn là nhà giáo dục lớn, đào tạo nhiều thế hệ thầy thuốc, góp phần hình thành truyền thống y học gia truyền, thầy – trò trong Đông y Việt Nam.

3. Tư tưởng y đức – Di sản trường tồn

Nếu y thuật là nền tảng thì y đức chính là linh hồn trong tư tưởng của Đại danh y. Ông để lại tác phẩm nổi tiếng “Y huấn cách ngôn” – bộ quy tắc đạo đức nghề y sâu sắc và toàn diện.

Theo ông, người thầy thuốc phải: Có lòng nhân ái, thương người như thể thương thân. Không phân biệt giàu nghèo, sang hèn. Không vụ lợi, không khoe khoang. Luôn khiêm tốn học hỏi.

Ông coi trọng chữ “Tâm” hơn chữ “Tài”. Quan điểm này đến nay vẫn là kim chỉ nam cho đội ngũ thầy thuốc Đông y và cả nền y học Việt Nam hiện đại.

Tinh thần ấy tương đồng sâu sắc với lời dạy của Hồ Chí Minh sau này:
“Lương y phải như từ mẫu”. Có thể nói, Hải Thượng Lãn Ông chính là người đặt nền móng sớm nhất cho chuẩn mực đạo đức nghề y của dân tộc Việt Nam.

4. Danh nhân văn hóa và giá trị vượt thời đại

Không chỉ là Đại danh y, Hải Thượng Lãn Ông còn là nhà văn hóa lớn. Tác phẩm “Thượng kinh ký sự” của ông không chỉ ghi lại chuyến ra kinh đô Thăng Long chữa bệnh cho thế tử nhà Trịnh mà còn phản ánh sinh động đời sống xã hội cuối thế kỷ XVIII.

Giá trị văn học, lịch sử và nhân văn của tác phẩm đã góp phần khẳng định vị thế của ông như một danh nhân văn hóa tiêu biểu của Việt Nam. Tên tuổi của Hải Thượng Lãn Ông được tôn vinh rộng rãi. Nhiều cơ sở y tế, đường phố, trường học trên cả nước mang tên ông. Tư tưởng và y lý của ông tiếp tục được nghiên cứu, giảng dạy trong hệ thống đào tạo y học cổ truyền hiện nay.

Ông là người tiêu biểu cho văn hóa nước Việt, “Thương người như thể thương thân” lấy phục vụ người bệnh làm lẻ sống và đã góp phần đi trước thời đại về lấy “Người bệnh làm trung tâm” để chăm sóc, phục vụ như ngày nay chúng ta đang đặt ra trong chiến lược phát triển ngành Y tế.

5. Đối với nền Đông y Việt Nam

Trải qua hơn hai thế kỷ, ảnh hưởng của Hải Thượng Lãn Ông đối với nền Đông y Việt Nam vẫn vô cùng sâu sắc:

a. Hệ thống hóa lý luận Đông y Việt Nam

Ông là người đầu tiên hệ thống hóa một cách khoa học, đầy đủ và phù hợp thực tiễn Việt Nam.

b. Việt hóa tinh hoa y học phương Đông

Ông không sao chép máy móc mà điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và thể trạng người Việt.

c. Đề cao y đức

Ông xây dựng chuẩn mực đạo đức nghề y mang bản sắc Việt, coi trọng nhân nghĩa và trách nhiệm xã hội.

d. Đặt nền móng cho giáo dục Đông y

Tinh thần truyền dạy, đào tạo, ghi chép lâm sàng của ông mở ra truyền thống học thuật nghiêm túc trong Đông y.

Ngày nay, Hội Đông y Việt Nam và các thế hệ lương y cả nước tiếp tục kế thừa, phát huy tư tưởng của ông trong công cuộc bảo tồn và phát triển y học cổ truyền, kết hợp Đông – Tây y, phục vụ chăm sóc sức khỏe nhân dân.

6. Tinh thần Hải Thượng Lãn Ông trong thời đại mới

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sự phát triển mạnh mẽ của y học hiện đại, vai trò của Đông y càng cần được khẳng định bằng khoa học, bằng thực tiễn và bằng đạo đức nghề nghiệp.

Tư tưởng của Hải Thượng Lãn Ông vẫn mang tính thời sự sâu sắc: Lấy người bệnh làm trung tâm. Kết hợp lý luận với thực tiễn. Không ngừng học hỏi và sáng tạo. Giữ vững y đức trong mọi hoàn cảnh.

Đây chính là kim chỉ nam cho chiến lược phát triển y học cổ truyền Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn 2045.

7. Tri ân và tiếp bước

Kỷ niệm 235 năm ngày giỗ Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông không chỉ là dịp tưởng nhớ một bậc tiền nhân, mà còn là dịp để mỗi lương y, thầy thuốc tự soi lại mình trước lời dạy của Người.

Hội Đông y Việt Nam kêu gọi: Tăng cường nghiên cứu, chuẩn hóa và hiện đại hóa Đông y; Bảo tồn các bài thuốc quý, cây thuốc Nam; Đẩy mạnh đào tạo và giáo dục y đức; Phát huy giá trị di sản Hải Thượng Lãn Ông trong cộng đồng.

Di sản của ông không chỉ là sách vở, mà là tinh thần nhân ái, trách nhiệm và sự cống hiến trọn đời vì sức khỏe nhân dân.

KẾT LUẬN

235 năm đã trôi qua kể từ ngày Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác về cõi vĩnh hằng, nhưng tư tưởng, y lý và y đức của ông vẫn tỏa sáng như ngọn đèn dẫn đường cho nền Đông y Việt Nam.

Tượng Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông tại Khu Lăng mộ Hải Thượng Lãn Ông tại Hương Sơn, Hà Tĩnh (Nguồn: Báo Tiền Phong)

Ông là biểu tượng của trí tuệ, nhân ái và bản lĩnh dân tộc. Ông là người thầy lớn của các thế hệ thầy thuốc Việt Nam. Ông là niềm tự hào của nền y học cổ truyền nước nhà.

Trong niềm xúc động và biết ơn sâu sắc, Hội Đông y Việt Nam nguyện tiếp tục kế thừa, phát huy và lan tỏa giá trị di sản Hải Thượng Lãn Ông – để nền Đông y Việt Nam mãi trường tồn, phát triển và phụng sự nhân dân, xứng đáng với công lao trời biển của Đại danh y – Danh nhân văn hóa thế giới.

Đời đời ghi nhớ công đức Hải Thượng Lãn Ông!