Y học cổ truyền Việt Nam: Nguồn lực quốc gia trong kỷ nguyên mới

Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã đặt vấn đề ở tầm cao mới: phát triển y học cổ truyền trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước, xây dựng hệ sinh thái y học cổ truyền quốc gia, gắn y học cổ truyền với chăm sóc sức khỏe toàn diện, phục hồi chức năng, chăm sóc người cao tuổi, điều trị bệnh mạn tính, chăm sóc sức khỏe tinh thần và đưa y học cổ truyền thực sự về với cộng đồng. Đây là cách tiếp cận đúng, trúng và kịp thời. Đúng vì phù hợp với truyền thống dân tộc. Trúng vì đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Kịp thời vì đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi phải khai thác mọi nguồn lực, trong đó có nguồn lực y học cổ truyền. Với trách nhiệm của mình, Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam cần triển khai ngay việc quán triệt, lan tỏa và cụ thể hóa ý kiến chỉ đạo này đến toàn hệ thống Hội. Không dừng lại ở học tập văn bản, càng không được biến chỉ đạo thành khẩu hiệu. Mỗi cấp Hội, mỗi hội viên, mỗi lương y, lương dược phải nhận rõ vị trí của mình trong nhiệm vụ chung: bảo tồn tinh hoa, nâng cao chất lượng hành nghề, phục vụ nhân dân và góp phần phát triển đất nước. Nhiệm vụ đầu tiên là đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy, tầm nhìn và cách tiếp cận với y học cổ truyền; trong đó nguồn nhân lực là khâu then chốt. Hội Đông y Việt Nam phải chủ động phối hợp với Bộ Y tế, các trường đại học, học viện, bệnh viện y học cổ truyền và các địa phương để xây dựng đội ngũ lương y, lương dược vừa vững y lý cổ truyền, vừa hiểu biết khoa học hiện đại, pháp luật, đạo đức nghề nghiệp và công nghệ số. Không thể phát triển y học cổ truyền bằng cách làm manh mún, truyền miệng thiếu kiểm chứng. Càng không thể để tình trạng lợi dụng danh nghĩa Đông y để hành nghề tùy tiện, làm tổn hại uy tín của nền y học dân tộc.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại buổi làm việc với Đảng ủy Bộ Y tế về công tác y học cổ truyền Việt Nam. (Nguồn ảnh: VTV)

Đào tạo nhân lực phải đi đôi với chuẩn hóa nghề nghiệp. Hội cần rà soát, phân loại, bồi dưỡng hội viên; tổ chức cập nhật kiến thức thường xuyên; phát huy vai trò của các lương y giỏi, nghệ nhân dân gian, người nắm giữ bài thuốc quý; đồng thời đưa họ vào quá trình nghiên cứu, ghi chép, kiểm chứng và truyền dạy có hệ thống. Một nền Đông y mạnh phải có đội ngũ thầy thuốc giỏi, có y đức, có kỷ luật nghề nghiệp và có khả năng đứng vững trước yêu cầu ngày càng cao của xã hội. Nhiệm vụ thứ hai là phát triển công nghiệp dược liệu thành ngành kinh tế có giá trị cao. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu phát triển ngành công nghiệp dược liệu theo chuỗi đồng bộ, từ giống, vùng trồng, truy xuất nguồn gốc đến chế biến, thương hiệu và thị trường xuất khẩu. Đây là định hướng hết sức quan trọng. Việt Nam có hệ sinh thái phong phú, nguồn cây thuốc đa dạng, nhiều tri thức bản địa quý báu. Nhưng nếu chỉ dừng ở khai thác tự phát, bán nguyên liệu thô, thiếu tiêu chuẩn chất lượng, thiếu thương hiệu, thì lợi thế sẽ bị lãng phí. Hội Đông y Việt Nam phải tham gia mạnh mẽ vào việc kết nối lương y, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã, vùng trồng dược liệu và chính quyền địa phương. Cần hình thành các mô hình “làng dược liệu”, “vườn thuốc gia đình”, “vùng dược liệu gắn với sinh kế”, nhưng phải theo hướng hiện đại: có quy hoạch, có tiêu chuẩn, có truy xuất nguồn gốc, có chế biến sâu và có thị trường. Phát triển dược liệu không chỉ để có thuốc tốt cho nhân dân, mà còn để tạo việc làm, tăng thu nhập, giảm nghèo bền vững, đặc biệt ở vùng miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Nhiệm vụ thứ ba là gắn y học cổ truyền với du lịch sức khỏe, văn hóa bản địa và nâng cao đời sống nhân dân. Tại buổi làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước gợi mở việc nghiên cứu, mở rộng các mô hình trung tâm chăm sóc sức khỏe, khu dinh dưỡng, khu dưỡng sinh, làng dược liệu, vùng phát triển dược liệu gắn với giảm nghèo bền vững và du lịch sinh thái. Đây là hướng đi giàu tiềm năng. Y học cổ truyền không chỉ nằm trong phòng khám. Y học cổ truyền còn hiện diện trong lối sống, ẩm thực, dưỡng sinh, tắm thuốc, xông hơi, bấm huyệt, thiền, vận động trị liệu, chăm sóc tinh thần và phục hồi sức khỏe.

Nếu biết tổ chức bài bản, Việt Nam có thể xây dựng các sản phẩm du lịch sức khỏe mang bản sắc riêng: du lịch dưỡng sinh vùng núi, du lịch dược liệu, du lịch trải nghiệm y học cổ truyền, nghỉ dưỡng kết hợp chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng sau điều trị. Nhưng muốn làm được, phải tuyệt đối tránh thương mại hóa thô thiển, mê tín hóa, quảng cáo quá mức. Du lịch sức khỏe phải dựa trên tri thức chuẩn mực, dịch vụ an toàn, con người được đào tạo và bản sắc văn hóa được tôn trọng. Nhiệm vụ thứ tư là đẩy mạnh khoa học công nghệ, chuyển đổi số và bảo hộ tri thức y học cổ truyền. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về y học cổ truyền, số hóa các bài thuốc gia truyền và tri thức bản địa quý của các dân tộc. Đây là việc không thể chậm trễ. Mỗi bài thuốc quý bị thất truyền là một mất mát. Mỗi kinh nghiệm dân gian không được ghi chép, kiểm chứng, bảo hộ là một khoảng trống trong kho tàng tri thức dân tộc. Hội Đông y Việt Nam cần phát động phong trào sưu tầm, chuẩn hóa, số hóa bài thuốc, cây thuốc, phương pháp chữa bệnh trong toàn Hội. Đồng thời, phải phối hợp với cơ quan chuyên môn để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, tránh thất thoát nguồn gen, thất thoát tri thức bản địa, tránh để tài sản tinh thần của nhân dân bị khai thác thiếu công bằng. Chuyển đổi số không phải là việc xa lạ với Đông y. Ngược lại, đó là con đường để Đông y bước vào tương lai bằng dữ liệu, bằng bằng chứng, bằng minh bạch và bằng năng lực phục vụ rộng lớn hơn. Nhiệm vụ thứ năm là đưa y học cổ truyền về cơ sở, về xã, phường, về cộng đồng. Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh việc chuẩn hóa các mô hình chăm sóc sức khỏe không dùng thuốc như châm cứu, xoa bóp, bấm huyệt ngay tại xã, phường. Đây là định hướng rất nhân văn. Người dân không chỉ cần chữa bệnh khi đã bệnh nặng. Người dân cần được phòng bệnh, tư vấn, chăm sóc thường xuyên, phục hồi sau bệnh, nâng cao thể trạng, cải thiện chất lượng sống.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc với Đảng ủy Bộ Y tế về công tác y học cổ truyền Việt Nam. (Nguồn ảnh: VTV)

Hội Đông y các cấp phải trở thành lực lượng nòng cốt trong phong trào chăm sóc sức khỏe cộng đồng bằng y học cổ truyền. Mỗi chi hội, mỗi phòng chẩn trị, mỗi lương y phải là một địa chỉ tin cậy của nhân dân. Cần tổ chức khám bệnh nhân đạo, truyền thông về sử dụng thuốc Nam an toàn, hướng dẫn dưỡng sinh, phòng bệnh, chăm sóc người cao tuổi, hỗ trợ người mắc bệnh mạn tính. Đó là cách thiết thực nhất để lan tỏa chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước vào đời sống. Từ chỉ đạo chiến lược đến hành động cụ thể là một chặng đường đòi hỏi quyết tâm chính trị, kỷ luật tổ chức và tinh thần đổi mới. Hội Đông y Việt Nam phải đi đầu trong chặng đường ấy. Không ai khác, chính đội ngũ thầy thuốc Đông y phải chứng minh bằng việc làm rằng y học cổ truyền Việt Nam xứng đáng là nguồn lực quốc gia. Không ai khác, chính các cấp Hội phải biến niềm tự hào truyền thống thành năng lực hiện đại, biến kho tàng kinh nghiệm thành sức mạnh khoa học, biến cây thuốc Việt thành sản phẩm Việt, thương hiệu Việt, giá trị Việt. Kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Hội Đông y Việt Nam là dịp để nhìn lại, nhưng quan trọng hơn là để bước tới. Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ngày 20/5/2026 đã mở ra một tầm nhìn lớn. Trách nhiệm của Hội Đông y Việt Nam là triển khai quyết liệt, lan tỏa sâu rộng, hành động đồng bộ, để y học cổ truyền thực sự góp phần xây dựng một nước Việt Nam khỏe mạnh, tự cường, nhân văn, giàu bản sắc và hội nhập thành công. Y học cổ truyền Việt Nam không chỉ là ký ức của quá khứ. Đó là nguồn lực của hiện tại và sức mạnh của tương lai.