TTND.PGS.TS. Đậu Xuân Cảnh
Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam
Ngày 10/11/2025, Ban Bí thư ban hành Kết luận số 207-KL/TW về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 30-CT/TW (22/01/2019), nhấn mạnh yêu cầu tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và trách nhiệm quản lý nhà nước đối với công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong bối cảnh thị trường phát triển nhanh, nhiều giao dịch đặc thù và môi trường số.
Trong lĩnh vực y học cổ truyền (YHCT), bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng gắn trực tiếp với an toàn sức khỏe, chất lượng dược liệu – thuốc cổ truyền, tính đúng đắn của thông tin quảng cáo, và chuẩn mực hành nghề. Với vai trò là tổ chức xã hội – nghề nghiệp quy tụ đội ngũ lương y, thầy thuốc Đông y, Hội Đông y Việt Nam có trách nhiệm quan trọng trong việc “đưa Kết luận 207 vào đời sống” bằng những hành động cụ thể, phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức liên quan.
1) Tinh thần cốt lõi của Kết luận 207-KL/TW và những điểm “chạm” trực tiếp tới YHCT
Kết luận 207 tiếp tục yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền và cơ quan quản lý thực hiện quyết liệt các nhiệm vụ, giải pháp về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; đồng thời tập trung một số nhiệm vụ trọng tâm phù hợp tình hình mới.
Một số định hướng nêu trong các bản đăng tải, trích dẫn phổ biến của Kết luận 207 có ý nghĩa trực tiếp đối với thị trường YHCT:
Rà soát, thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng vào hệ thống pháp luật, bảo đảm đồng bộ, khắc phục “khoảng trống pháp lý”, đáp ứng xu thế số hóa và hội nhập. Phân định rõ trách nhiệm, thẩm quyền giữa các cấp, các ngành và các tổ chức chính trị – xã hội, xã hội – nghề nghiệp; tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát; làm rõ trách nhiệm người đứng đầu. Nhấn mạnh trách nhiệm của chủ thể kinh doanh về truy xuất nguồn gốc, minh bạch thị trường, phòng chống hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, và hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn – quy chuẩn. Chú trọng bảo vệ người tiêu dùng trong môi trường số, các giao dịch đặc thù, kể cả xuyên biên giới, bảo đảm an ninh – an toàn thông tin.
Những “điểm chạm” này trùng khớp với các rủi ro nổi cộm của YHCT hiện nay: dược liệu không rõ nguồn gốc; pha trộn, làm giả; quảng cáo thổi phồng công dụng; bán hàng online khó kiểm soát; và hành nghề thiếu chuẩn mực, xâm phạm quyền được an toàn, được thông tin đầy đủ của người bệnh/người sử dụng.
2) Khung pháp lý nền tảng: từ chủ trương của Đảng tới nghĩa vụ, trách nhiệm cụ thể
Triển khai Kết luận 207 trong thực tiễn YHCT cần bám vào hệ thống pháp luật hiện hành về người tiêu dùng. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 (Luật số 19/2023/QH15) có hiệu lực từ 01/7/2024, xác lập nguyên tắc: bảo vệ người tiêu dùng là trách nhiệm của Nhà nước, tổ chức, cá nhân và toàn xã hội; đồng thời nhấn mạnh tính công bằng, minh bạch trong giao dịch.
Luật cũng đặt yêu cầu về thông tin, an toàn, trách nhiệm của tổ chức/cá nhân kinh doanh và vai trò của các tổ chức xã hội tham gia bảo vệ người tiêu dùng (thông qua hoạt động tuyên truyền, tư vấn, phản ánh, giám sát, hỗ trợ giải quyết tranh chấp… tùy theo chức năng).
Ở góc độ quản lý nhà nước, Bộ Công Thương cho biết đã có Nghị định số 55/2024/NĐ-CP (16/5/2024) quy định chi tiết một số điều của Luật, nhằm đưa Luật vào đời sống từ thời điểm hiệu lực.
Như vậy, Kết luận 207 đóng vai trò “điểm nhấn chính trị – chỉ đạo”, còn Luật và các nghị định hướng dẫn tạo “đường ray pháp lý” để các chủ thể trong hệ sinh thái YHCT (cơ sở khám chữa bệnh, nhà thuốc, đơn vị sản xuất/kinh doanh dược liệu, sàn thương mại điện tử, người hành nghề, tổ chức xã hội – nghề nghiệp) thực thi trách nhiệm với người tiêu dùng một cách đo lường được.
3) Trách nhiệm của Hội Đông y Việt Nam: 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm trong lĩnh vực YHCT
(1) Nâng chuẩn đạo đức nghề nghiệp và kỷ luật hành nghề: “Bảo vệ người bệnh từ gốc”
Trong YHCT, người tiêu dùng thường tiếp cận dịch vụ dựa nhiều vào niềm tin và uy tín cá nhân. Vì vậy, Hội Đông y Việt Nam cần coi chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và kỷ luật hành nghề là tuyến phòng thủ đầu tiên để bảo vệ người tiêu dùng, thông qua:
Rà soát, cập nhật và phổ biến bộ quy tắc ứng xử, nguyên tắc chuyên môn tối thiểu; nhấn mạnh trách nhiệm “không gây hại”, tôn trọng quyền được biết của người bệnh.Tăng cường tự kiểm tra trong hội, xử lý nghiêm hội viên vi phạm: kê đơn, bốc thuốc không rõ nguồn gốc; quảng cáo sai; hành nghề vượt phạm vi; lợi dụng danh xưng “lương y” để bán sản phẩm trôi nổi.
Phối hợp với cơ quan quản lý trong hoạt động giám sát cộng đồng, kịp thời chấn chỉnh, kiến nghị xử lý các điểm nóng.
Tinh thần này phù hợp định hướng của Kết luận 207 về tăng cường kiểm tra, giám sát và làm rõ trách nhiệm người đứng đầu trong từng tổ chức.
(2) Minh bạch hóa thông tin – chống quảng cáo thổi phồng: bảo vệ quyền “được thông tin đúng”
Trong YHCT, quảng cáo “chữa bách bệnh”, “đặc trị”, “gia truyền”, “cam kết khỏi” dễ dẫn đến tổn hại tài chính và sức khỏe. Hội cần:
Xây dựng hướng dẫn truyền thông cho hội viên và cơ sở YHCT: không dùng từ ngữ tuyệt đối, không gán công dụng điều trị khi chưa đủ căn cứ, không mập mờ giữa “thực phẩm”, “dược liệu”, “thuốc”.
Phối hợp cơ quan chức năng và báo chí để phản bác thông tin sai, cảnh báo rủi ro cho cộng đồng, nhất là trên mạng xã hội và sàn thương mại điện tử—đúng định hướng Kết luận 207 về bảo vệ người tiêu dùng trong môi trường số. Khuyến khích mô hình “phòng khám/nhà thuốc minh bạch”: niêm yết giá, xuất xứ dược liệu, hướng dẫn sử dụng, cảnh báo tương tác và chống chỉ định ở nhóm nguy cơ (người cao tuổi, phụ nữ mang thai, bệnh nền…).
(3) Thúc đẩy truy xuất nguồn gốc dược liệu, chuẩn hóa chất lượng: “Không an toàn thì không thể là YHCT tử tế”
Dược liệu là “đầu vào sống còn” của YHCT. Kết luận 207 nhấn mạnh trách nhiệm truy xuất nguồn gốc và phòng chống hàng giả, hàng kém chất lượng. Với đặc thù chuỗi cung ứng dược liệu dài và phân tán, Hội Đông y Việt Nam có thể:
Kết nối hội viên với vùng trồng, cơ sở chế biến đạt chuẩn; khuyến khích áp dụng truy xuất nguồn gốc, hồ sơ lô hàng, tiêu chuẩn chất lượng. Tham gia góp ý xây dựng, hoàn thiện tiêu chuẩn – quy chuẩn kỹ thuật liên quan dược liệu/thuốc cổ truyền, phối hợp cơ quan chuyên môn phổ biến cho hội viên.
Phối hợp tuyên truyền các định hướng phát triển dược liệu, truy xuất nguồn gốc trong chiến lược phát triển YHCT (nhiều cơ quan, địa phương đã nhấn mạnh yêu cầu xây dựng hệ thống truy xuất và bảo đảm an toàn dược liệu).
(4) Hỗ trợ người tiêu dùng: tư vấn, tiếp nhận phản ánh, hòa giải – giải quyết tranh chấp
Luật BVQLNTD 2023 đặt trọng tâm vào việc thiết lập cơ chế để người tiêu dùng được hỗ trợ khi bị xâm phạm quyền lợi. Trong YHCT, người sử dụng thường ngại khiếu nại vì thiếu chứng cứ, thiếu hiểu biết quy trình. Hội có thể triển khai:
Đầu mối/đường dây tiếp nhận phản ánh liên quan cơ sở YHCT (thuốc không rõ nguồn gốc, dịch vụ không đúng cam kết, dấu hiệu lừa đảo…). Tư vấn “cách tự bảo vệ”: lưu hóa đơn, bao bì, hình ảnh, đơn thuốc; hướng dẫn gửi phản ánh đến đúng cơ quan. Tham gia hòa giải, khuyến khích cơ sở hội viên khắc phục – bồi hoàn hợp lý khi có sai sót, bảo đảm uy tín ngành.
(5) Nâng năng lực hội viên trong chuyển đổi số và thực hành dựa trên chứng cứ: bảo vệ người tiêu dùng bằng chất lượng thật
Kết luận 207 nhắc tới yêu cầu thích ứng số hóa, giao dịch đặc thù, bảo đảm an toàn thông tin. Tập huấn hội viên về an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu người bệnh khi tư vấn online; quy tắc kê đơn/tư vấn từ xa; quản trị danh tiếng số.
Khuyến khích nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, cập nhật bằng chứng về hiệu quả và an toàn của các phương pháp YHCT; từ đó giảm “khoảng trống thông tin” – mảnh đất của quảng cáo sai. Phối hợp với cơ quan y tế, cơ sở đào tạo để chuẩn hóa liên tục (CME) cho đội ngũ hành nghề.
4) Cơ chế phối hợp và kiến nghị triển khai: làm rõ “ai làm gì” để không chồng chéo
Để triển khai Kết luận 207 hiệu quả, cần cơ chế phối hợp rõ giữa Hội Đông y Việt Nam với các cơ quan quản lý và tổ chức liên quan:
Với Bộ Y tế, Sở Y tế: phối hợp chuyên môn, hậu kiểm cơ sở hành nghề; chuẩn hóa quy trình; cập nhật cảnh báo an toàn.
Với Bộ Công Thương và cơ quan bảo vệ người tiêu dùng: phối hợp truyền thông, tiếp nhận phản ánh, xử lý quảng cáo sai, nhất là thương mại điện tử.
Với lực lượng quản lý thị trường, công an, hải quan: phòng chống dược liệu/thuốc cổ truyền giả, không rõ nguồn gốc.
Với hiệp hội doanh nghiệp, nhà sản xuất dược liệu: thúc đẩy chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng—đúng định hướng Kết luận 207 về minh bạch hóa thị trường và nâng chuẩn tiêu chuẩn – quy chuẩn.
Một điểm quan trọng là Kết luận 207 yêu cầu phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm giữa các cấp, các ngành và các tổ chức xã hội – nghề nghiệp. Vì vậy, Hội Đông y Việt Nam nên chủ động xây dựng “bản đồ trách nhiệm” nội bộ: việc gì Hội làm trực tiếp (tuyên truyền, chuẩn nghề nghiệp, tự kiểm tra, tiếp nhận phản ánh), việc gì phối hợp (giám sát, hòa giải, chuyển cơ quan xử lý), và việc gì kiến nghị chính sách (tiêu chuẩn dược liệu, quản lý quảng cáo YHCT trên môi trường số…).
5) Kết luận: Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là thước đo uy tín và tương lai của YHCT
Triển khai Kết luận 207-KL/TW trong lĩnh vực y học cổ truyền không chỉ là thực hiện một yêu cầu chính trị – pháp lý, mà còn là bảo vệ uy tín của nền YHCT, bảo vệ sinh kế chân chính của người hành nghề và doanh nghiệp tử tế, đồng thời bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước hàng giả, quảng cáo sai, dịch vụ kém chất lượng.
Với vị thế tổ chức xã hội – nghề nghiệp, Hội Đông y Việt Nam có lợi thế đặc biệt: vừa gần người hành nghề, vừa gần người dân, có thể biến các nguyên tắc “công bằng – minh bạch – an toàn” của Luật BVQLNTD và các định hướng của Kết luận 207 thành chuẩn mực hành nghề và văn hóa tiêu dùng trong YHCT./.