TTND.PGS.TS Đậu Xuân Cảnh
Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam
1. Đặt vấn đề
Y học cổ truyền (YHCT), hay Đông y, là một bộ phận quan trọng của nền y học Việt Nam, được hình thành, phát triển qua hàng nghìn năm lịch sử gắn liền với đời sống văn hóa, xã hội và tri thức bản địa của dân tộc. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự phát triển nhanh chóng của khoa học – công nghệ, Đông y Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy, phương thức phát triển, vừa bảo tồn giá trị truyền thống, vừa khẳng định tính khoa học, hiệu quả và khả năng hội nhập quốc tế.
Ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Mặc dù Nghị quyết không đề cập trực tiếp đến Đông y hay YHCT, song với tính chất là nghị quyết chiến lược, có tính bao trùm, Nghị quyết 57 đã mở ra khung định hướng và động lực phát triển mới cho tất cả các lĩnh vực, trong đó có YHCT.
Bài viết phân tích cách thức triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW trong phát triển Đông y Việt Nam, làm rõ các cơ hội, yêu cầu và giải pháp nhằm đưa YHCT phát triển theo hướng khoa học, hiện đại, số hóa và bền vững, đóng góp tích cực vào hệ thống chăm sóc sức khỏe quốc gia.
2. Nội dung cốt lõi của Nghị quyết 57-NQ/TW và ý nghĩa đối với lĩnh vực y tế
Nghị quyết 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện thể chế, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và chất lượng cuộc sống của nhân dân. Một số quan điểm lớn của Nghị quyết có ý nghĩa trực tiếp đối với ngành y tế và YHCT, bao gồm:
Phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải gắn với nhu cầu thực tiễn, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Chuyển đổi số là công cụ quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý, chất lượng dịch vụ công và khả năng tiếp cận của người dân. Hoàn thiện thể chế, chính sách nhằm khuyến khích nghiên cứu, ứng dụng, thương mại hóa kết quả khoa học – công nghệ. Tăng cường đầu tư cho nghiên cứu, đào tạo nhân lực chất lượng cao và hợp tác quốc tế.
Đối với lĩnh vực y tế, Nghị quyết 57 tạo cơ sở chính trị để thúc đẩy y tế thông minh, y tế số, nghiên cứu y sinh học hiện đại, đồng thời mở ra cơ hội để YHCT được tiếp cận, thụ hưởng và phát triển trong cùng một hệ sinh thái khoa học – công nghệ quốc gia.
3. Đông y Việt Nam trước yêu cầu đổi mới và hội nhập
Trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm bảo tồn và phát triển YHCT, như kết hợp YHCT với y học hiện đại, phát triển dược liệu, đào tạo nhân lực chuyên sâu. Tuy nhiên, trên thực tế, Đông y vẫn đối mặt với không ít thách thức:
Cơ sở khoa học của nhiều bài thuốc, phương pháp điều trị chưa được chứng minh đầy đủ theo chuẩn mực khoa học hiện đại. Dữ liệu về bệnh án, hiệu quả điều trị, dược liệu còn phân tán, thiếu chuẩn hóa. Chất lượng đào tạo, hành nghề chưa đồng đều; niềm tin của một bộ phận người dân còn hạn chế. Khả năng thương mại hóa, hội nhập quốc tế của sản phẩm và dịch vụ Đông y còn yếu.
Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 57-NQ/TW không chỉ là một nghị quyết về khoa học – công nghệ nói chung, mà còn là động lực chiến lược để Đông y Việt Nam chuyển từ mô hình phát triển dựa chủ yếu vào kinh nghiệm sang mô hình phát triển dựa trên bằng chứng khoa học, công nghệ hiện đại và chuyển đổi số.
4. Các hướng triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW trong phát triển Đông y Việt Nam
4.1. Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo trong Đông y
Triển khai Nghị quyết 57 trong lĩnh vực Đông y trước hết cần tập trung vào nâng cao chất lượng và chiều sâu nghiên cứu khoa học. Điều này bao gồm:
Ứng dụng các phương pháp nghiên cứu hiện đại (sinh học phân tử, hóa dược, công nghệ sinh học, trí tuệ nhân tạo) để làm rõ cơ chế tác dụng, độ an toàn và hiệu quả của các bài thuốc, vị thuốc và phương pháp điều trị YHCT. Thực hiện các nghiên cứu lâm sàng theo chuẩn quốc tế, kết hợp YHCT với y học hiện đại, tạo ra bằng chứng khoa học đáng tin cậy. Khuyến khích đổi mới sáng tạo trong phát triển sản phẩm Đông dược, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, dịch vụ chăm sóc sức khỏe dựa trên YHCT.
Qua đó, Đông y không chỉ được bảo tồn mà còn được tái định vị như một lĩnh vực khoa học ứng dụng, có khả năng đóng góp thực chất cho y học hiện đại.
4.2. Chuyển đổi số trong quản lý, khám chữa bệnh và đào tạo nhân lực Đông y như Lương y, Lương dược
Chuyển đổi số là một trụ cột quan trọng của Nghị quyết 57 và có ý nghĩa đặc biệt đối với Đông y. Một số nội dung trọng tâm gồm:
Ảnh: TTND. PGS.TS Đậu Xuân Cảnh – Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam ngồi vị trí trung tâm.
Số hóa tri thức YHCT: Xây dựng cơ sở dữ liệu số về bài thuốc, vị thuốc, phác đồ điều trị, kinh nghiệm dân gian, kết hợp với dữ liệu khoa học hiện đại. Áp dụng hồ sơ bệnh án điện tử, hệ thống quản lý khám chữa bệnh bằng YHCT, kết nối với hệ thống y tế số quốc gia. Phát triển các nền tảng đào tạo trực tuyến, thư viện số, học liệu mở về YHCT, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và chuẩn hóa đội ngũ nhân lực.
Chuyển đổi số không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, mà còn tăng khả năng tiếp cận dịch vụ Đông y của người dân, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa.
4.3. Kết hợp Đông y với y học hiện đại trên nền tảng khoa học và công nghệ
Một trong những định hướng lớn của Đảng và Nhà nước là kết hợp YHCT với y học hiện đại. Triển khai Nghị quyết 57 giúp việc kết hợp này diễn ra thực chất và hiệu quả hơn, thông qua:
Ảnh: TTND. PGS.TS Đậu Xuân Cảnh – Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam đứng thứ 2 từ bên trái.
Nghiên cứu liên ngành giữa Đông y, y học hiện đại, dược học và công nghệ sinh học. Xây dựng các mô hình điều trị tích hợp, lấy người bệnh làm trung tâm, tận dụng thế mạnh của cả hai nền y học. Ứng dụng công nghệ số để theo dõi, đánh giá kết quả điều trị, từ đó liên tục cải tiến phác đồ điều trị kết hợp. Cách tiếp cận này góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe toàn diện, phù hợp với xu hướng y học cá thể hóa và y học dự phòng.
4.4. Hoàn thiện thể chế, chính sách cho phát triển Đông y theo tinh thần Nghị quyết 57
Nghị quyết 57 nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế để thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đối với Đông y, điều này đòi hỏi:
Xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù cho nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa sản phẩm Đông y. Hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn chất lượng đối với dược liệu, thuốc Đông y và dịch vụ khám chữa bệnh bằng YHCT. Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với các bài thuốc, tri thức truyền thống đã được nghiên cứu, chuẩn hóa. Thể chế phù hợp sẽ tạo môi trường thuận lợi để Đông y phát triển bền vững, minh bạch và có sức cạnh tranh.
4.5. Phát triển nguồn nhân lực và tăng cường hợp tác quốc tế
Con người là yếu tố trung tâm trong triển khai Nghị quyết 57. Đối với Đông y, cần: Đào tạo đội ngũ thầy thuốc, nhà nghiên cứu YHCT có nền tảng khoa học vững chắc, am hiểu công nghệ và tư duy đổi mới. Khuyến khích hợp tác quốc tế trong nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao công nghệ về YHCT. Học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia có nền y học cổ truyền phát triển, đồng thời khẳng định bản sắc riêng của Đông y Việt Nam.
5. Một số gợi ý, kiến nghị
Để triển khai hiệu quả Nghị quyết 57-NQ/TW trong phát triển Đông y Việt Nam, cần:
- Xây dựng chương trình, đề án chuyên biệt về phát triển YHCT gắn với khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.
- Tăng đầu tư ngân sách và huy động nguồn lực xã hội cho nghiên cứu, số hóa và đổi mới sáng tạo trong Đông y.
- Đẩy mạnh truyền thông khoa học để nâng cao nhận thức xã hội về giá trị và vai trò của YHCT trong hệ thống y tế hiện đại.
6. Kết luận
Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị là một dấu mốc quan trọng, tạo nền tảng chính trị và động lực mạnh mẽ cho sự phát triển của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đối với Đông y Việt Nam, việc triển khai Nghị quyết không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là cơ hội lịch sử để YHCT chuyển mình, từ một nền y học truyền thống dựa nhiều vào kinh nghiệm sang một nền y học khoa học, hiện đại, hội nhập và bền vững.
Triển khai thành công Nghị quyết 57 trong lĩnh vực Đông y sẽ góp phần khẳng định vị thế của YHCT Việt Nam trong hệ thống y tế quốc gia, đồng thời đóng góp tích cực vào mục tiêu chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân trong thời kỳ mới.