THẦY THUỐC NHÂN DÂN, PGS.TS, ĐẠI TÁ, BÁC SĨ NGUYỄN XUÂN TRIỀU – DẤU MỐC QUAN TRỌNG TRONG HÀNH TRÌNH PHÁT TRIỂN KỸ THUẬT CẤY CHỈ Ở VIỆT NAM

1. Dấu mốc lịch sử

Trong quá trình hình thành và phát triển kỹ thuật cấy chỉ tại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực quân y, Thầy thuốc Nhân dân, PGS.TS, Đại tá, Bác sĩ Nguyễn Xuân Triều được ghi nhận là một trong những người tiên phong, để lại dấu ấn chuyên môn có ý nghĩa nền tảng.

Trước năm 1980 phương pháp cấy chỉ catgut có kỹ thuật dùng kim khâu da để khâu xuyên huyệt. Từ năm 1980, tại Bệnh viện Quân y 103, BS. Trần Mạnh Chí (PGS.TS. nguyên Chủ nhiệm khoa Phẫu thuật thần kinh, giám đốc viện 103) đã khâu chỉ catgut qua dây chằng vàng cột sống để chữa hen phế quản theo kỹ thuật của Liên Xô (cũ). Năm 1980 tại Khoa A3 – Nội Hô hấp, BS. Nguyễn Xuân Triều đã áp dụng kỹ thuật này và sau đó đã nghiên cứu, chế tạo kim thẳng cấy chỉ catgut vào huyệt Suyễn tức và Phế du để điều trị hen phế quản. Phương pháp này lần đầu tiên cũng do ông đề xuất ra. Đây là phát minh đầu tiên tại Việt Nam về kim cấy chỉ và phương pháp cấy chỉ bằng kim thẳng. Ông đã nghiên cứu và báo cáo 94 ca tại hội nghị châm cứu toàn quân 1984, sau này ông đã thực hiện được 2000 ca (báo cáo tại hội nghị Lao và Bệnh phổi toàn quốc 1990). Kỹ thuật này được ông phổ biến cho nhiều học trò trên cả nước áp dụng để chữa hen phế quản. Từ 1983 đến nay, BS CKI YHCT Quách Tuấn Vinh, đã áp dụng kỹ thuật sử dụng kim tiêm các loại cải tiến thành kim cấy chỉ để điều trị cho các loại bệnh khác và phổ biến nhiều cơ sở YHCT thực hiện đến ngày nay… BS. Lê Thúy Oanh kế thừa tư tưởng sáng tạo của BS Nguyễn Xuân Triều, cải tiến kim truyền máu Pháp thành kim chuyên dụng để cấy chỉ cũng đạt đuọc thành công điều trị nhiều bệnh chứng. Việc sử dụng kim thẳng để cấy chỉ đã góp phần đóng góp vào việc khắc phục nhược điểm của kim khâu da trong cấy chỉ và đẩy mạnh sự phát triển của cấy chỉ ở Việt Nam.

BS Nguyễn Xuân Triều cấy chỉ điều trị hen phế quản tại khoa A3

 – BV quân y 103

Cây kim cấy chỉ cải tiến từ kim bơm hơi màng bụng của PGS TS Nguyễn Xuân Triều. Với cây kim này, ông đã cấy chỉ điều trị hen phế quản cho hơn 2000 bệnh nhân tại BV 103

(Ảnh tư liệu của PGS Nguyễn Xuân Triều)

Trong bối cảnh khi đó, kỹ thuật cấy chỉ còn rất mới, chưa được chuẩn hóa và chưa được triển khai rộng rãi; phương pháp thường sử dụng là kim khâu da hoặc troca để đưa chỉ catgut vào huyệt vị. Việc nghiên cứu, cải tiến và sử dụng kim thẳng (như kim bơm hơi màng bụng) thành kim cấy chỉ của ông thể hiện tư duy khoa học tiên phong, cũng như sự kết hợp sớm giữa Y học cổ truyền và Y học hiện đại xuất phát từ thực tiễn lâm sàng. Những đóng góp có tính sáng tạo của PGS Nguyễn Xuân Triều đã góp phần thúc đẩy và duy trì sự phát triển của kỹ thuật cấy chỉ trong quân đội.

Ngoài kim cấy chỉ, ông còn sáng tạo kim sinh thiết màng phổi, được ứng dụng hiệu quả tại Bệnh viện Quân y 103, góp phần nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị các bệnh lý hô hấp.

2. Giá trị kế thừa

TTND PGS đại tá BS Nguyễn Xuân Triều tại hội nghị Tổng kết công tác xây dựng và phát triển chi hội cấy chỉ Việt Nam – Hội Đông y Việt Nam

Giá trị lớn nhất mà PGS Nguyễn Xuân Triều để lại ở tư duy khoa học, tính sáng tạo, tinh thần tiên phong và ý thức phát triển. Ông là người tạo nên cơ duyên ban đầu để nhiều thầy thuốc, trong đó có các bác sĩ quân y, tiếp cận, nghiên cứu và ứng dụng kỹ thuật cấy chỉ trong điều trị lâm sàng.

Trên nền tảng tư tưởng và thực tiễn ấy, nhiều thế hệ thầy thuốc đã tiếp bước, tiếp tục nghiên cứu, cải tiến và ứng dụng cấy chỉ như một phương pháp điều trị – phục hồi chức năng, góp phần hiện đại hóa Y học cổ truyền và mở rộng khả năng kết hợp với Y học hiện đại. Giá trị kế thừa đó chính là sự tiếp nối mạch phát triển của kỹ thuật cấy chỉ, từ những bước đi ban đầu trong quân y đến quá trình chuẩn hóa và lan tỏa trong hệ thống chăm sóc sức khỏe hiện nay.

Hiện nay, PGS.TS Nguyễn Xuân Triều là chuyên gia đầu ngành Hô hấp Quân đội, Phó Chủ tịch Hội Hô hấp thành phố Hà Nội. Với tư cách là Đại tá, Bác sĩ quân y, nhà khoa học và nhà lâm sàng, những đóng góp của PGS.TS Nguyễn Xuân Triều không mang tính hình thức, mà đã ghi dấu một mốc son quan trọng trong lịch sử phát triển kỹ thuật cấy chỉ tại Việt Nam.

Ông là một trong những người tiên phong nghiên cứu và ứng dụng phương pháp cấy chỉ bằng kim thẳng, đặt nền móng khoa học – thực tiễn cho sự hình thành và phát triển của kỹ thuật này trong hệ thống Quân y và Y học cổ truyền Việt Nam. Từ sáng kiến ban đầu mang tính khai phá đó, một hướng tiếp cận điều trị mới đã được mở ra, kết hợp hài hòa giữa châm cứu truyền thống và kỹ thuật can thiệp hiện đại.

Giá trị kế thừa từ PGS.TS Nguyễn Xuân Triều – nền tảng cho sự phát triển kỹ thuật cấy chỉ tại Việt Nam

Hướng dẫn cấy chỉ vào các điểm phản xạ trên loa tai tại Trung tâm cấy chỉ - Phục hồi chứ năng Minh Quang

(Ảnh tư liệu Trung tâm cấy chỉ - Phục hồi chứ năng Minh Quang)

Hội nghị tổng kết công tác xây dựng và phát triển chi hội Cấy chỉ  Việt Nam – Hội Đông y Việt Nam năm 2025 tại Hà Nội

BS Quách Tuấn Vinh chuyển giao kỹ thuật cấy chỉ cho BV Y học cổ truyền tỉnh Lào Cai

Trên cơ sở di sản khoa học của PGS.TS Nguyễn Xuân Triều, nhiều thầy thuốc Quân – Dân y tiếp tục kế thừa, nghiên cứu và phát triển kỹ thuật cấy chỉ, tiêu biểu như BS Quách Tuấn Vinh, BS Lê Thúy Oanh… với các cải tiến về dụng cụ, quy trình và chỉ định lâm sàng, phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam. Nhờ đó, phạm vi ứng dụng của cấy chỉ không ngừng được mở rộng, đặc biệt trong lĩnh vực phục hồi chức năng và điều trị bệnh mạn tính.

Đến nay, kỹ thuật cấy chỉ đã trở thành một phương pháp điều trị chính thống, được Bộ Y tế Việt Nam định hướng phát triển mạnh mẽ trong hệ thống khám chữa bệnh. Thành quả này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe nhân dân, mà còn khẳng định giá trị kế thừa bền vững từ thế hệ đi trước, đồng thời nâng cao vị thế của châm cứu và Y học cổ truyền Việt Nam trên trường quốc tế.