Đại tá BS Quách Tuấn Vinh
Nguyên Chủ nhiệm quân y Tổng cục Chính trị
Chủ tịch Chi hội Cấy chỉ Việt Nam – Hội Đông y Việt Nam
| TTƯT, Đại tá, BS Quách Tuấn Vinh là nguyên Chủ nhiệm Quân y Tổng cục Chính trị – Quân đội nhân dân Việt Nam. Ông được đào tạo chuyên ngành Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng trong quân đội, có hơn 40 năm nghiên cứu và thực hành nhĩ châm, cấy chỉ. BS Quách Tuấn Vinh là tác giả của 43 đầu sách và nhiều bài báo khoa học về y học hiện đại và y học cổ truyền; công nghệ vi cấy ghép vào các điểm phản xạ trên loa tai do ông phát triển đã được giới thiệu tại hội thảo y học bản địa các nước lưu vực sông Mê Kông (Thái Lan, 2012). Hiện ông là Chủ tịch Chi hội Cấy chỉ Việt Nam – Hội Đông y Việt Nam, tham gia đào tạo và chuyển giao kỹ thuật tại nhiều cơ sở y tế trong cả nước. |
1. Đặt vấn đề
Đau mạn tính, rối loạn chức năng vận động, các hội chứng đau do thoái hóa, chấn thương và rối loạn thần kinh thực vật là những thách thức lớn trong thực hành lâm sàng hiện nay. Trong bối cảnh già hóa dân số, gia tăng bệnh mạn tính và nhu cầu phục hồi chức năng kéo dài, việc tìm kiếm các phương pháp điều trị an toàn, hiệu quả, chi phí hợp lý và phù hợp với điều kiện thực tế là yêu cầu cấp thiết đối với cả y học hiện đại và y học cổ truyền (YHCT).
Nhĩ châm là một trong những phương pháp độc đáo của châm cứu, dựa trên nguyên lý loa tai là một hệ thống phản xạ vi thể của toàn cơ thể. Trong nhiều thập kỷ qua, nhĩ châm đã được ứng dụng rộng rãi trong điều trị đau, rối loạn thần kinh – tâm thể và hỗ trợ phục hồi chức năng. Đặc biệt, Battlefield Acupuncture (BFA) – một phác đồ nhĩ châm được xây dựng trong bối cảnh y học hiện đại – đã gợi mở nhiều hướng tiếp cận mới trong kiểm soát đau nhanh và điều hòa thần kinh trung ương.
Từ thực tiễn ứng dụng nhĩ châm và cấy chỉ tại Việt Nam, vấn đề đặt ra không chỉ là tiếp thu BFA như một kỹ thuật “nguyên bản”, mà quan trọng hơn là vận dụng và cải tiến BFA sao cho phù hợp với tư duy YHCT, đặc điểm bệnh tật và điều kiện thực hành trong nước. Trong bối cảnh đó, cấy chỉ loa tai nổi lên như một hướng phát triển tự nhiên, có khả năng bổ sung và mở rộng giá trị của BFA trong thực hành lâm sàng YHCT Việt Nam.
2. Khái lược về Battlefield Acupuncture
Châm cứu chiến trường (Battlefield Acupuncture – BFA) là một phác đồ nhĩ châm được đề xuất nhằm kiểm soát đau nhanh, ban đầu phục vụ trong môi trường quân y và cấp cứu. Phác đồ này sử dụng một số điểm chủ chốt trên loa tai, thường được lựa chọn theo trình tự nhất định, với mục tiêu tác động trực tiếp đến các trung tâm điều hòa đau của hệ thần kinh trung ương. Trên cơ sở BFA, tác giả bổ sung điểm phản xạ Tăng cường sinh lực nhằm tăng thêm hiệu quả của BFA với tên gọi BFA Việt Nam.
Về bản chất, BFA và BFA Việt Nam dựa trên cơ sở thần kinh – sinh học của nhĩ châm, trong đó các nhánh thần kinh sọ não (đặc biệt là dây X, V, VII) và hệ thần kinh tự chủ đóng vai trò trung gian quan trọng. Việc kích thích các điểm đặc hiệu trên loa tai có thể tạo ra đáp ứng giảm đau thông qua điều hòa dẫn truyền thần kinh, ức chế cảm thụ đau và tái cân bằng trương lực thần kinh thực vật và tác đông mạnh mẽ lên trục Dưới đồi – Tuyến yên – Thượng thận và trục Thần kinh – Nội tiết – Miễn dịch giúp ổn định thần kinh và nội môi, tăng sức đề kháng, tăng cường miễn dịch, nâng cao hiệu quả điều trị tích hợp…
Hình 1: Các điểm phản xạ trên loa tai của BFA và BFA Việt Nam
Điểm mạnh của BFA và BFA Việt Nam là tính đơn giản, khả năng giảm đau nhanh và dễ triển khai. Tuy nhiên, trong thực hành lâm sàng kéo dài, đặc biệt với các bệnh mạn tính và phục hồi chức năng, kích thích ngắn hạn bằng kim châm có những giới hạn nhất định. Điều này đặt ra nhu cầu tìm kiếm các hình thức kích thích nhĩ châm có tác dụng bền vững hơn, phù hợp với điều trị dài ngày.
3. Nhĩ châm và cấy chỉ loa tai trong Y học cổ truyền Việt Nam
Trong YHCT, loa tai được xem là nơi hội tụ của kinh lạc và phản ánh tình trạng của tạng phủ, khí huyết và thần chí. Nhĩ châm không chỉ được sử dụng để giảm đau mà còn để điều hòa chức năng tạng phủ, an thần, điều chỉnh rối loạn thần kinh thực vật và hỗ trợ phục hồi chức năng.
Cấy chỉ là một phương pháp châm cứu cải tiến, sử dụng chỉ tự tiêu đặt vào huyệt nhằm tạo ra kích thích sinh học kéo dài, thay cho kích thích ngắn hạn của kim châm. Tại Việt Nam, cấy chỉ đã được ứng dụng rộng rãi trong điều trị nhiều bệnh lý mạn tính, đặc biệt là các bệnh cơ xương khớp, thần kinh và rối loạn chức năng.
Khi áp dụng nguyên lý cấy chỉ vào vùng loa tai, phương pháp cấy chỉ loa tai ra đời như một sự kết hợp tự nhiên giữa nhĩ châm và cấy chỉ. Hình thức này cho phép duy trì tác động kích thích liên tục lên các điểm phản xạ của loa tai, từ đó hỗ trợ điều hòa thần kinh – nội tiết – miễn dịch trong thời gian dài hơn.
4. Kinh nghiệm vận dụng Battlefield Acupuncture theo hướng cấy chỉ loa tai
Từ thực tiễn lâm sàng tại Việt Nam, BFA được tiếp cận không chỉ như một phác đồ “cố định”, mà như một khung nguyên lý có thể vận dụng linh hoạt trong nhĩ châm và cấy chỉ loa tai. Việc lựa chọn điểm không máy móc, mà dựa trên sự kết hợp giữa các điểm đặc trưng của BFA với nguyên tắc biện chứng luận trị của YHCT.
Trong cấy chỉ loa tai, các điểm phản xạ liên quan đến điều hòa đau, thần kinh trung ương và thần kinh thực vật được ưu tiên lựa chọn. Thay vì mục tiêu giảm đau tức thời, phương pháp này hướng tới điều chỉnh trạng thái chức năng của cơ thể, đặc biệt là các hội chứng đau mạn tính, rối loạn vận động và suy giảm chức năng kéo dài.
Một ưu điểm quan trọng của cấy chỉ loa tai là tính an toàn và khả thi trong thực hành YHCT. Khi được thực hiện đúng kỹ thuật, phương pháp này ít gây biến chứng, phù hợp với điều trị ngoại trú và có thể kết hợp với các phương pháp YHCT khác như châm cứu toàn thân, xoa bóp – dưỡng sinh, dùng thuốc y học cổ truyền và phục hồi chức năng.
Hình 2: Kỹ thuật cấy chỉ vào các điểm phản xạ trên loa tai tại Trung tâm cấy chỉ - Phục hồi chức năng Minh Quang trong y học tích hợp
Hình 3: Đào tạo kỹ thuật cấy chỉ trên loa tai cho các bác sĩ Y học cổ truyền nhằm mở rộng phạm vi điều trị - phục hồi chức năng trong y học tích hợp
Hình 4: BS Quách Tuấn Vinh chuyển giao kỹ thuật cấy chỉ loa tai cho các BS Y học cổ truyền tỉnh Lào Cai trong tích hợp điều trị
5. Bàn luận
So sánh giữa BFA nguyên bản và BFA Việt Nam với cấy chỉ loa tai cho thấy sự khác biệt về mục tiêu và thời gian tác động. BFA châm kim hướng tới kiểm soát đau nhanh, trong khi cấy chỉ loa tai nhấn mạnh hiệu quả kéo dài và điều hòa toàn thân. Hai cách tiếp cận này không loại trừ nhau mà có thể bổ sung cho nhau trong các bối cảnh lâm sàng khác nhau.
Từ góc nhìn YHCT, cấy chỉ loa tai cho phép mở rộng vai trò của nhĩ châm từ một kỹ thuật hỗ trợ giảm đau sang một phương pháp can thiệp chức năng, phù hợp với điều trị bệnh mạn tính và phục hồi chức năng. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng, nơi người bệnh cần các phương pháp điều trị bền vững, ít phụ thuộc vào thuốc và phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội.
Việc vận dụng BFA theo hướng cấy chỉ loa tai cũng phản ánh một xu hướng chung của YHCT Việt Nam: tiếp thu có chọn lọc các mô hình hiện đại, đồng thời phát triển các cải tiến phù hợp với thực tiễn trong nước. Đây là cách tiếp cận giúp YHCT vừa giữ được bản sắc, vừa hội nhập với y học hiện đại và y học tích hợp.
6. Kết luận
Battlefield Acupuncture là một mô hình nhĩ châm có giá trị, gợi mở nhiều hướng tiếp cận trong kiểm soát đau và điều hòa thần kinh. Trên cơ sở đó, cấy chỉ loa tai được xem là một bước vận dụng và phát triển phù hợp với tư duy YHCT hiện đại Việt Nam, đặc biệt trong điều trị bệnh mạn tính và phục hồi chức năng.
Kinh nghiệm thực hành cho thấy, việc kết hợp nguyên lý của BFA với cấy chỉ loa tai có thể mang lại hiệu quả bền vững, an toàn và khả thi trong điều kiện lâm sàng trong nước. Tuy nhiên, để phương pháp này được ứng dụng rộng rãi và thống nhất, cần tiếp tục nghiên cứu, chuẩn hóa kỹ thuật và xây dựng các hướng dẫn thực hành phù hợp.
Trong bối cảnh y học tích hợp, cấy chỉ loa tai không chỉ là sự mở rộng của nhĩ châm, mà còn là một minh chứng cho khả năng sáng tạo và phát triển của YHCT Việt Nam trên nền tảng giao thoa giữa truyền thống và hiện đại.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Niemtzow RC. Battlefield Acupuncture. Medical Acupuncture. 2007;19(4):225–228.
2. Niemtzow RC, Baxter J. Battlefield acupuncture: an emerging method for rapid pain control. American Journal of Chinese Medicine. 2014;42(3):1–7.
3. Nogier P. Auriculotherapy. 2nd ed. Stuttgart: Thieme; 1983.
4. World Health Organization. WHO Standard Acupuncture Point Locations in the Western Pacific Region. Manila: WHO Regional Office for the Western Pacific; 2008.
5. Oleson T. Auriculotherapy Manual: Chinese and Western Systems of Ear Acupuncture. 4th ed. Edinburgh: Churchill Livingstone Elsevier; 2014.
6. He W, Wang X, Shi H, Shang H, Li L. Auricular acupuncture and auricular acupressure in pain management: a systematic review and meta-analysis. Journal of Alternative and Complementary Medicine. 2013;19(3):199–210.
7. Asher GN, Jonas DE, Coeytaux RR, Reilly AC, Loh YL, Motsinger-Reif AA, et al. Auriculotherapy for pain management: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Alternative and Complementary Medicine. 2010;16(10):1097–1108.
8. Zhang CS, Tan HY, Zhang GS, Zhang AL, Xue CC. Auricular acupuncture for chronic pain: a systematic review and meta-analysis. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine. 2014;2014:1–13.
9. Barker R, Kober A, Hoerauf K, et al. Out-of-hospital auricular acupressure in elder patients with hip fracture: a randomized double-blinded trial. Academic Emergency Medicine. 2006;13(1):19–23.
10. Quách Tuấn Vinh. Các phương pháp tác động trên loa tai – Cấy chỉ trên loa tai. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2016.
11. Quách Tuấn Vinh. Cấy chỉ phòng và chữa các bệnh thường gặp. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2025.